Bruksizm

Bruksizm, uyku sırasında ya da gün içinde ortaya çıkabilen, kişinin çoğu zaman farkında olmadığı bir kas aktivitesidir. Uyku bruksizmi ve uyanıklık bruksizmi farklı özellikler gösterir. Belirtiler arasında sabahları çene kaslarında yorgunluk, şakak bölgesinde ağrı, çene ekleminde ses veya hassasiyet ile diş yüzeylerinde aşınma sayılabilir.

Dişler üzerindeki tekrarlayan aşırı kuvvet, mine ve dentin dokusunda düzleşmelere, mine kenarlarında kırılmalara ve restorasyonlarda kırılma ya da yerinden çıkma sorunlarına yol açabilir. Aşınmanın ilerlediği durumlarda dentin hassasiyeti görülebilir. Diş eti kenarında ve destek dokularda da kuvvet dağılımına bağlı değişiklikler gündeme gelebilir.

Bruksizmin periodontal dokularla ilişkisi tartışmalı ve yalın bir neden-sonuç bağı kurmaya uygun olmayan bir konudur. Aşırı kuvvet tek başına periodontal hastalık başlatan bir etken olarak kabul edilmez; ancak iltihabın bulunduğu bir dokuda oklüzal travma tablosuna katkıda bulunabilir. Bu nedenle değerlendirme, iltihap kontrolü ile birlikte yapılır.

Yaklaşım kişiye göre planlanır. Gece plağı gibi koruyucu apareyler, aşınmış yüzeylerin restorasyonu, stres ve uyku ile ilişkili etkenlerin gözden geçirilmesi gündeme gelebilir. Şikâyetin kaynağı ve uygun yaklaşım ancak muayene ile belirlenir.

Muayenede bruksizm tek bir bulguya dayanılarak değil, birkaç işaretin bir arada değerlendirilmesiyle ele alınır. Dişlerin kesici kenarlarında ve tepeciklerinde birbirine oturan düzleşmeler, karşılıklı dişlerdeki aşınmanın örtüşüp örtüşmediği, restorasyonlarda tekrarlayan kırılmalar, yanak mukozasında ve dil kenarında beliren diş izleri kaydedilir. Çiğneme kaslarının elle incelenmesi ve çene ekleminin hareket sırasında değerlendirilmesi de bu kaydın parçasıdır. Kişinin ya da birlikte yaşadığı kişilerin aktardığı gece sesleri bilgi verse de tek başına tanı ölçütü sayılmaz; bulgular belirli aralıklarla tekrarlanan kayıtlarla karşılaştırılır.

Bu başlık tedavi planında çoğu zaman diğer işlemlerden önce gündeme gelir. Aşınmanın sürdüğü bir ağızda yapılacak restorasyonların aynı kuvvetlerle karşılaşacağı düşünülerek koruyucu bir aparey kullanımı değerlendirilir. Periodontal tedavi planlanan kişilerde ise önce iltihabın kontrol altına alınması, kapanış ilişkilerinin bunun ardından gözden geçirilmesi yaygın yaklaşımdır; kuvvet dağılımı protetik ve cerrahi planlamalarda ayrı bir başlık olarak ele alınır. Sürecin bütünü için bkz. diş eti tedavisi.