Diş çürüğü (karyes)

Diş çürüğü, bakteri plağı içindeki mikroorganizmaların besinlerdeki fermente olabilen karbonhidratları kullanarak asit üretmesiyle başlar. Ortaya çıkan asit, diş yüzeyindeki mineral dengesini bozar ve mineden kalsiyum ile fosfat iyonlarının çözünmesine yol açar. Bu süreç günün belirli anlarında demineralizasyon, tükürüğün tamponlama etkisiyle de remineralizasyon yönünde ilerler.

Mineral kaybı yüzeyde kaldığı erken dönemde diş üzerinde tebeşirimsi beyaz bir leke olarak görülebilir; bu aşamada koruyucu yaklaşımlarla sürecin yönü değişebilir. Kayıp ilerleyip mine yüzeyinde bütünlük bozulduğunda ise kavite oluşur ve dokunun kendiliğinden onarılması beklenmez. Çürük dentin dokusuna ulaştığında ilerleme hızlanabilir; pulpa dokusuna yaklaştığında ağrı ve hassasiyet tabloya eklenebilir.

Çürük oluşumunda tek bir etken belirleyici değildir. Plağın miktarı ve içeriği, şekerli gıdaların tüketim sıklığı, tükürük akış hızı ve içeriği, florür ile temas, diş yüzeylerinin anatomisi ve genel sağlık durumu birlikte rol oynar. Bu nedenle koruyucu yaklaşım da tek bir öneriye indirgenmez.

Çürükle diş eti hastalıkları farklı süreçlerdir; ikisinin ortak paydası bakteri plağıdır. Düzenli ve doğru ağız hijyeni, ara yüz temizliği ve düzenli kontroller her iki tablo için de temel yaklaşımdır. Kişiye özel değerlendirme muayene ile yapılır.

Diş yüzeyindeki her madde kaybı çürük değildir; aşınma ve erozyon farklı süreçlerdir. Çürükte kayıp, plak bakterilerinin yerel olarak ürettiği asitle başlar; bu nedenle plağın biriktiği çukurcuklarda, ara yüzlerde ve diş eti kenarında ortaya çıkar, dokunun rengi ile kıvamı değişir. Erozyonda kaynak dışarıdan gelen asitlerdir; kayıp daha geniş yüzeylere yayılır ve mine düzgün görünümünü yitirir. Aşınmada ise belirleyici olan mekanik kuvvettir. Ayrım kaybın yeri ve biçimi üzerinden yapılır; koruyucu yaklaşımın içeriği de buna göre değişir.

Çürük değerlendirmesi, ağız içi tedavilerin planlanmasında erken bir basamaktır. Periodontal tedavi ya da cerrahi bir işlem planlanan kişilerde ağızdaki etkin çürük odaklarının ele alınması, iltihabın kontrolüne yönelik aşamayla birlikte yürütülür. Kayıt sonrasında kişiye özgü koruyucu program belirlenir: fırçalama biçiminin gözden geçirilmesi, ara yüz temizliğinde uygun aracın seçilmesi ve beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi bu programın parçalarıdır. Kontrol aralıkları kişiye göre planlanır; günlük bakımın nasıl yürütüleceği için bkz. doğru diş fırçalama.