Bakteri plağı (biyofilm)

Bakteri plağı, ağızdaki yüzeylerde kendiliğinden ve sürekli olarak oluşan yapışkan bir tabakadır. Temizlenen bir diş yüzeyi kısa süre içinde tükürük kaynaklı ince bir örtüyle kaplanır; bu örtüye tutunan bakteriler çoğalarak birbirine bağlı bir topluluk oluşturur. Bu organize yapı biyofilm olarak adlandırılır ve bakterilerin yalnızca bir arada bulunmasından daha karmaşık bir düzeni tanımlar.

Biyofilm yapısı, bakterileri dış etkilere karşı görece korunaklı hâle getirir. Bu nedenle plak, gargara gibi kimyasal ürünlerle tam olarak ortadan kaldırılamaz; uzaklaştırılması mekanik temizlik gerektirir. Fırçalama ve ara yüz temizliğinin temel yaklaşım olmasının nedeni budur.

Plak, hem diş çürüğünün hem de diş eti hastalıklarının ortak başlangıç noktasıdır; ancak iki süreç farklı işler. Çürükte belirleyici olan üretilen asit ve mineral kaybıdır. Diş eti hastalıklarında ise diş eti kenarındaki plağa karşı gelişen iltihabi yanıt belirleyicidir; bu yanıt önce gingivitis, ilerlediğinde periodontitis tablosuna yol açabilir.

Uzaklaştırılmayan plak, tükürükteki mineralleri bünyesine alarak sertleşir ve diş taşına dönüşür. Diş taşı artık ev bakımıyla çıkarılamaz ve pürüzlü yüzeyiyle yeni plak birikimini kolaylaştırır. Bu döngü, düzenli ev bakımı ile profesyonel temizliğin neden birbirini tamamladığını açıklar. Kişiye uygun bakım programı muayene ile belirlenir.

Biyofilmin sürekli yeniden oluşması, tedavi planının neden tek seferlik bir işlem üzerine kurulmadığını açıklar. Yapılan temizlik yüzeyleri belirli bir anda arındırır; tabaka izleyen saatler içinde yeniden oluşmaya başlar. Bu nedenle klinik uygulamalar, ev bakımının bıraktığı boşlukları kapatan ve belirli aralıklarla tekrarlanan bir program içinde ele alınır. Aralıkların kişiye göre nasıl belirlendiği için bkz. diş taşı temizliği.

Hasta açısından plağın en belirgin özelliği görünmez olmasıdır; ince bir tabaka olduğu için diş yüzeyinde fark edilmeyebilir. Dişlerin dille kontrol edildiğinde pürüzlü hissedilmesi, sabahları ağızda kalan tat, diş eti kenarında kızarıklık ya da fırçalarken kanama, birikimin sürdüğünü düşündüren bulgulardır. Fırçalamanın hangi yüzeylerde eksik kaldığı çoğu zaman kişinin kendi değerlendirmesiyle anlaşılmaz; bu nedenle bakım biçiminin klinikte gözden geçirilmesi önerilir.